Aranđelovac
Aranđelovac se nalazi u centralnoj Srbiji i pripada Šumadijskom okrugu.
Od Beograda je udaljen 70 kilometara.
Grad je smešten u podnozju planine Bukulja, obrasle grabovom, bukovom i hrastovom šumom koje štite od jakih vetrova tokom dana, a noću, blag vetar duva sa njenih obronaka i donosi svež planinski vazduh.
Oblast današnje aranđelovačke opštine bila je naseljena još u paleolitu, o čemu svedoče arheološki, etnološki i antropološki nalazi u pećini Risovača i okolnim selima.
Prvobitnu teritoriju današnjeg grada činilo je zanatlijsko i kafedžijsko naselje Ciganmala i Đunis, pod zajedničkim imenom Vrbica. Razvoj i nastanak grada pod današnjim imenom vezuje se za knjaza Miloša Obrenovića, tadašnjeg vladara Srbije koji je često boravio u ovim krajevima i znao za blagotvornost izvorne kisele vode. Knjaz je u ondašnjoj Vrbici, a današnjem Aranđelovcu podigao crkvu i posvetio je Svetom Arhangelu Gavrilu. Dekretom donetim 26.jula 1859.godine knjaz Miloš Obrenović je odredio da se ujedine selo Vrbica i deo sela Bukovik i da se formira varoš kojoj dade ime Aranđelovac.
Danas u samom gradu živi 24.000 stanovnika, a u celoj opstini preko 48.000.
Bukovička banja
Nastanak Bukovičke banje u samom gradu vezuje se za 1811.godinu kada je ovde boravio prosvetitelj Dositej Obradović kako bi uz pomoć kisele vode i zdravog vazduha poboljšao svoje narušeno zdravlje. Ova voda je, na lični zahtev knjaza Miloša Obrenovića dopremana na dvor i korišćena kao stona voda. Danas je voda Knjaz Miloš koja se flašira u istoimenoj Kompaniji poznata širom sveta i okićena brojnim nagradama.
Sedamdesetih godina XIX veka, za vreme vladavine kneza Mihaila Obrenovića, Bukovička banja postaje jedno od najbolje uređenih balneoturističkih naselja, a renome najbolje banje u Srbiji zadržava do pred Prvi svetski rat.
Park Bukovičke banje
Na preko 25 hektara, sa prekrasnim cvetnim alejama i brojnim vrstama retkog drveća, prostire se park Bukovičke banje, po mnogo čemu jedinstven u zemlji.
Zemljište za park kupljeno je još 1849. godine i tada su obeležene prve staze, zasađeno drveće, uređen izvor i kupatilo Talpara.
U parku se nalazi nekoliko izvora mineralne vode a njegovu lepotu upotpunjuju, a i čine jedinstvenim, mnogobrojne skulpture, isklesane od Venčačkog mermera u okviru Smotre “Mermer i zvuci”. Skulpture su radovi umetnika iz celog Sveta.Park Bukovičke Banje pruža izvanredne uslove za sve oblike rekreacije i za pripreme sportista – sportska hala, automatsko strelište, otvoreni bazen sa mineralnom vodom, zatvoreni bazen u hotelu "Izvor" sa uređenim sportskim terenima, teren gradskog fudbalskog kluba
U samom parku mogu se posetiti i videti Sala kneževa u "Starom zdanju".
Staro zdanje
Staro zdanje, simbol grada, započeo je sredinom XIX veka knez Miloš, a gradnju nastavio njegov sin Mihailo. Prvobitno zamišljena kao letnja rezidencija dinastije Obrenović, zgrada je završena 1872.godine i usled izmenjenih političkih prilika, odmah postala banjski objekat, verovatno najveći te vrste u ondašnjoj Kneževini Srbiji. Izgrađen po projektu minhenskog đaka, arhitekte Koste Sreplovića, "Staro zdanje" u svojoj arhitekturi objedinjuje originalne romanske elemente sa motivima ornamentalne dekoracije.
Staze vode od banjskog parka do planinarskog doma na vrhu planine, koja je decenijama omiljeno izletište Aranđelovčana i gostiju Bukovičke banje.
Planina Bukulja
Sa nadmorskom visinom od 696 metara, planina Bukulja je idealna za odmor, oporavak i atraktivna je u svako doba godine, kako za decu, odrasle, tako i za visinske pripreme sportskih ekipa. Na vrhu planine je nedavno uređen vidikovac, koji nudi pogled na šire područje grada Aranđelovca, pogled na skoro pola Srbije, na planinu Avalu, Kosmaj, Rudnik, Suvobor, Maljen, Ovčar, Kablar i Venčac.
Samo ime Bukulja govori o raskošnim i starim bukovim šumama, koje rastu na ovoj planini. Na njoj izvire i istoimena reka, na kojoj su napravljena dva veštačka jezera, bogata ribom.
Jezero Garaši
Akumulaciono jezero Garaši, u podnožju planine Bukulje, udaljeno je od grada svega 6 km. Kraj jezera izgrađeni su tereni za mali fudbal i odbojku na pesku, kao i restoran sa tremom. U letnjim danima osveženje pružaju bazeni za odrasle i decu smešteni pored samog jezera. Jezero je bogato ribom, zbog čega je veoma privlačna lokacija za mnogobrojne ribolovce
Narodni muzej Aranđelovac
Muzej se nalazi na mestu stare bukovičke škole, u neposrednoj blizini bukovičke crkve i Spomen-česme (1927. godine), na mestu gde su ustanici Prvog srpskog ustanka položili zakletvu pred Protom Atanasijem Bukovičkim. Osnovan je 1982. godine kao Muzej revolucije i socijalističke izgradnje.
Od 1994. godine u Muzeju u Aranđelovcu su dve velike izložbe. Jedna je retrospektivna izložba umetničke keramike nastale na MF "Svet keramike", postavljena povodom 20 godina održavanja ovog festivala, koja se i dalje dopunjava novim radovima. Druga izložba je "Aranđelovac od prvih tragova do I svetskog rata", kojom je period od ledenog doba pa do početka 20. veka predstavljen paleontološkim, arheološkim, etnografskim i istorijskim eksponatima.
Kao deo delatnosti Muzeja postoji i arheološko odeljenje, koje obuhvata paleontološku i arheološku zbirku koje predstavljaju život i kulturu najstarijih ljudskih zajednica na ovom prostoru centralne Šumadije. Paleontološku zbirku čini obilje fosilizovanih kostiju životinja ledenog doba iz pećine Risovače - najstarijeg nalazišta na čitavom Balkanskom poluostrvu, među kojima je determinisano više od dvadeset vrsta sisara, pretežno pripadnika toplodobne stepske faune.
Orašac
Orašac je mesto gde je podignut Prvi srpski ustanak 1804 protiv Otomanskog carstva. Danas se u Orašcu, na području memorijalnog spomeničkog kompleksa nalaze spomen-česma, spomen-škola, crkva i muzej u kojem se čuvaju važni predmeti, koji simbolišu doba Prvog ustanka. Spomenički kompleks je već od 1979. godine svrstan kao nepokretno kulturno dobro od izuzetnog značaja za istoriju i kulturu.
Od 15. februara 2002. godine u Orašcu se obeležava Dan državnosti Srbije.
U »Marićevića jaruzi« nalazi se spomen-česma, koja je podignuta 1954. godine povodom 150. godišnjice ustanka. Česmu, koja je samo deo celine, okružuju mermerne ploče, na kojima su isklesani stihovi, kao i bronzana ploča sa likom Karađorđa, vođe Ustanka, koji je postao Kralj.
Spomen-škola podignuta je na inicijativu seljaka, koji su kralju predložili da umesto spomenika Karađorđu u Orašcu izgradi prosvetno zdanje. Tako je nakon 9-to godišnje gradnje, 1932. godine, povodom 130. godišnjice ustanka otvorena osnovna škola u Orašcu. Građena je od granitnih blokova, sa lučno zasvedenim prozorima i do danas je očuvana u prvobitnom obliku, i još uvek služi svojoj prvobitnoj nameni – obrazovanju.
Orašačka crkva predstavlja manju, arhitektonski skromnu građevinu jednostavnih oblika. Građena je u periodu od 1868. do 1870. godine. njenu najveću vrednost predstavlja ikonostas crkve, koji je naslikao jedan od najuglednijih srpskih umetnika 19. veka, Steva Todorović.
Muzej u Orašcu otvoren je 2004. godine, povodom obeležavanja 200. godišnjice Prvog srpskog ustanka. Muzejska postavka istorijskog muzeja Srbije prikazuje stanje u državi pred ustanak, početak ustanka i zbor u Orašcu, Karađorđa Petrovića, velike bitke ustanka, organizaciju vojske, vlasti, prosvetu i školstvo u Srbiji za vreme ustanka.
Oplenac
Oplenac je brdo pored Topole, 12 km udaljen od Aranđelovca, na kome se nalazi Mauzolej dinastije Karađorđevića. Knez Aleksandar Karađorđević je ovde podigao prve vinograde, a kralj Petar I Karađorđević je počeo zidanje crkve mauzoleja i celog istorijsko-memorijalnog kompleksa koji će potom postati Zaduzbina Karađorđevića na Oplencu.
Crkva Sv Đorđa na Oplencu
Crkva Sv Đorđa na Oplencu poznata je po svom unikatnom mozaiku, koji se satoji od 725 slikanih kompozicija, na kojima se nalazi 1.500 figura. Ukupna povrsina mozaika je 3.500 kvadratnih metara, sa 40 miliona raznobojnih staklenih kockica, koje imaju 15.000 raznih nijansi boja.
Od posebnoj značaja je i kripta u kojoj se nalazi 39 grobnica, namenjena za sahranu umrlih članova dinastije Karađorđević.
Pećina Risovača
Dugogodišnjim arheološko - paleontološkim i speleološkim istraživanjima u Risovači je otkriveno obilje fosilizovanih ostataka pleistocene faune, kao i tragovi materijalne kulture neandertalskih lovaca - artefakta od kamena i kosti, koji potvrđuju paleolitsku starost ove stanice. Kao značajan spomenik kulture i prirode Risovača je zaštićena Zakonom 1954. godine, a Skupština Srbije svojom Odlukom iz 1983. utvrđuje "da je arheološko nalaziste Pećina Risovača kulturno dobro od velikog značaja". 1995. godine Vlada Republike Srbije donosi uredbu kojom pećinu Risovaču, sa okolnim prostorom površine 13 hektara, stavlja pod zaštitu kao spomenik prirode od izuzetnog značaja i svrstava je u prvu kategoriju zaštite.
S obzirom na arheološki značaj, paleontološko bogatstvo, dimenzije prostora i znatne prirodne vrednosti, Risovačka pećina je uređena za turističke posete i otvorena 19. septembra 1987.
Uređena je kao svojevrsni podzemni muzej paleolita. U pećini se mogu videti figure koje predstavljaju porodicu okupljenu oko vatre, u tz. "Dvorani risovačkog čoveka", čiji se članovi bave uobičajnim poslovima u to vreme.
Pronađene kosti u pećini pripadaju, u najvećoj meri, pećinskom medvedu, a zatim slede divlji konj, divlji magarac, pećinska hijena, lisica i pećinski lav. Otkrivene su i druge vrste sisara iz ledenog doba, sa manjim brojem osteoloških ostataka, kao što su jazavac, divlja svinja, zec, runasti nosorog, mamut i dr. Kosti su do danas održane u pojedinim delovim pećine, dok je skelet pećinskog medveda izložen u Muzeju.
Sačuvani artefakti od kamena (kameni šiljak-"ručni klip", kamena sekira,kameni strugači za obradu kože i krzna, dleto itd.) i kostiju (buton zapovezivanje kožnih delova odeće, šilo i bodež) ukazuju na to da ih je izrađivao praistorijski čovek neandertalskog tipa, koji se bavio lovom kao osnovnim zanimanjem, odnosno da je to bilo inteligentno biće koje je pravilo oruđe sa određenom svrhom.